Jan Kochanowski - życie, twórczoć, opracowania.

Jan Kochanowski

JAN KOCHANOWSKI - życie, twórczość, opracowania

treny

pieśni

strona główna

"Rzecz Czarnoleska - przepływa, otacza Nawiedzonego niepokoi dziwem.
Słowo sie z wolna w brzmieniu przeistacza, staje się tym prawdziwem..."
- Julian Tuwim

Żak, dworzanin, rycerz, ziemianin...

Żył uczciwie i mądrze, chociaż na pewno nie był człowiekiem bez skazy. Starał się zrealizować stworzony przez etykę renesansu ideał "męża dobrego", który życie swoje układa na wzór dzieła sztuki, dając rozliczne dowody prawości, rozsądku, roztropności, umiaru, piękna i cnót obywatelskich. Koleje losu artysty są ciekawe, chociaż nie obfitują w niezwykłe wydarzenia. Z resztą, niesamowitych przygód i mocnych wrażeń Kochanowski nigdy spejalnie nie pragnął. We fraszce "Do gór i lasów", stanowiącej przetworzoną poetycko biografię, spisaną u kresu życia, poeta pisze:

"...Gziem potem nie był? Czegom nie skosztował?
Jażem przez morze głębokie żeglował,
Jażem Francuzy, ja Niemce, ja Włochy,
Jażem nawiedził Sybilline lochy.
Dziś żak spokojny, jutro przypasany
Do miecza rycerz, dziś między dworzany
W pańskim pałacu, jutro zasię cichy
Ksiądz w kapitule..."

Student zgłębiający dzieła klasycznych filozofów, podróżnik zwiedzający osobliwości Europy, rycerz broniący honoru i ojczyzny, dworzanin wspierający najznakomitsze osobistości, duchowny (chociaż bez wyższych święceń kapłańskich), wreszcie szlachcic-ziemianin sławiący urodę wiejskiej arkadii - to to funkcje jakie przyszło mu pełnić w życiu. Zważywszy na ich liczbę i odmienność, wydaje się, że poetęmożna by, podobnie jak mitycznego Proteusza, uznać za uosobienie zmienności i nieprzewidywalności. A jednak kiedy się przyjżeć faktom z życia artysty, okazuje się, że była to biografia raczej uporządkowana, co więcej, w swym kształcie odpowiadająca duchowi renesansu i zgodnie z wymogami epoki uformowana.

Moglibyśmy wyodrębnić cztery zasadnicze etapy w życiu Kochanowskiego:

1) Okres studiów
Poeta (urodzony w 1530 roku w Sycynie) otrzymał staranne wykształcenie humanistyczne. Rozległością swojej wiedzy i zainteresowań mógłby zadziwić nawet współczesnych. Najpierw był słuchaczem Akademii Krakowskiej, gdzie gruntownie poznał łacinę, grekę, hebrajski, studiował pisma filozoficzne współczesnych mu myślicieli, takich jak Erazm z Rotterdamu czy Andrzej Frycz Modrzewski. Następnie wstąpił na uniwersytet w Królewcu, a potem studiował we Włoszech, w Padwie, jednym z głównych ośrodków myśli renesansowej. Tutaj pogłębiał wiedzę na temat kultury antycznej, zwłaszcza literatury starogreckiej. W trakcie nauki korzystał z rozpowszechnionej w epoce renesansu instytucji mecenatu, która wspierała młodych, wybitnych uczonych i artystów. Protektorami Kochanowskiego byli zamozni magnaci, wśród nich: Filip Padniewski, Jan Firlej, a także biskup Piotr Myszkowski.

2) Czas podróży po Europie

Po zakończeniu nauki poeta odwiedził Włochy, Francję, Niemcy. Szczególnie duże znaczenie dla kształtowania sie postawy twórczej poety miał byc pobyt we Francji. Kochanowski poznał tam poetów grupy "Plejady" (między innymi jednego z najwiekszych twórców europejskiego renesansu Pierre'a Ronsarda), postulującej zgodnie z założeniami renesansu tworzenie literatury w języku narodowym. Własnie wówczas poeta podjął decyzję, że pisać będzie jedynie po polsku.

3) Okres dworski

Wkrótce potem rozpoczął Kochanowski karierę dworską. Uzyskał nawet tytuł królewskiego sekretarza. Pobyt na dworach magnackich i królewskim był dla niego cenną lekcją życia. Poznał kulisy polityki, realia państwowe, zetknął się ze światłymi osobistościami, mógł bezposrednio obserwować świat dworskich intryg i konszachtów. Życie dworzanina, chociaż prowadzone na wzór europejski, satysfakcjonujące intelektualnie i towarzysko, nie wydawało się jednak poecie celem jego życia. Szybko z niego zrezygnował.

4) Pobyt w Czarnolesie

Po służbie dworskiej osiadł w majątku ziemskim w Czarnolesie. Ożenił się z Dorotą Podlodowską i załozył rodzinę. Tutaj przeżył śmierć swoich dwóch córek: Urszuli i Hanny, tu powstały jego najpiękniejsze utwory.
Suścizna jaka po sobie pozostawił jest niezwyle obszerna i różnorodna, zamyka się w kilku cyklach utworów bądź w samodzielnych tekstach.

Oto najważniejsze z nich:

- "Pieśni"
- "Treny"
- "Fraszki"
- "Odprawa posłów greckich" - dramat uformowany według założeń dramatu klasycznego
- "Zuzanna" - poemat humanistyczne o bohaterce Starego Testamentu
- "Zgoda" i "Satyr" - teksty publicystyczno-poetyckie
przekład "Psałterza Dawidów"

Ostatnia aktualizacja: 22 grudnia 2007

LO Olecko koz416@wp.pl